بدر نيافتن تاريخ وفات وى كرده‌اند پس بديهى است در چنين امرى كه يكى از مصاديق اين بيت سعدى : بزرگان در اين ره فرس رانده‌اند * به « لا أحصى » از تك فرومانده‌اند مىباشد حال مثل نگارنده چه خواهد بود زيرا معلوم است كه : آنجا كه عقاب پر بريزد * از پشّهء لاغرى چه خيزد با وجود اين رشتهء سخن را بدست مىگيرم شايد بفضل الهى به جائى برسيم و بر فرض اينكه خدا نخواسته بسر منزل مقصود نرسيم اين فائده حاصل خواهد شد كه مطالبى كه در اين باب در موارد مختلفه ياد شده در اينجا جمع شود و ممكن است از ضمّ آنها به يكديگر و جمع آنها در يك جا براى اهل تتبّع و تحقيق فتح بابى شده و اشكال اين مطلب بدان وسيله بر طرف شود پس از خدا يارى مىجوئيم و ميگوئيم : [ نظر مؤلف كتاب شاهد صادق در باره وفات ابو الفتوح ] ميرزا محمّد صادق بن محمّد صالح آزادانى اصفهانى در كتاب شاهد صادق در فصل هفتاد و نهم از باب سوم ضمن ذكر سنوات وفيات معاريف و بزرگان كه از سال اوّل هجرت تا تاريخ هزار و چهل دوم سال بسال ضبط كرده نسبت بسال پانصد و چهلم چنين گفته است « 1 » « 540 - ابو الفتوح خزاعى در گذشت » . ليكن اين تاريخ وفات معارض با سه تاريخ اجازه است كه در كتب ياد شده است : 1 - آنكه استاد محترم جناب آقاى سعيد نفيسى تحت عنوان « ملاحظاتى چند در بارهء تفسير فارسى ابو الفتوح رازى » كه در مجلّهء مهر ( ص 977 - 979 شمارهء 10 سال 4 ) نقل كرده است و نصّ عبارت ايشان اين است : « نكتهء مهم‌ّتر آنست كه آقاى محمّد قزوينى از صحيفهء 631 تا 638 خاتمة الطبع مجلّد پنجم تفسير ابو الفتوح بحث مفصّلى كرده است كه تاريخ تأليف كتاب را بدست آورد و بقرائن چند آن را از 510 تا 556 دانسته يعنى گفته است كه زودتر از 510 بتأليف آن نپرداخته و ديرتر از 556 از تأليف آن فراغت نيافته است و حال آنكه از يك نسخهء

--> ( 1 ) - - از ص 25 شمارهء ششم سال دوم مجلهء يادگار نقل شد و ترجمهء مؤلف كتاب « شاهد صادق » نيز بطور مبسوط چنان كه شايد و بايد در ص 19 - 21 شمارهء چهارم همين مجله ياد شده است هر كه طالب باشد رجوع كند .